Sklejki - ewolucja od starożytnego Egiptu do nowoczesnego projektu

Już w 2600 r. p.n.e. starożytni Egipcjanie opanowali sztukę tworzenia przedmiotów z cienkich fornirów drewnianych. Jednak dopiero w połowie XIX wieku sklejka rozpoczęła swoją podróż przemysłową. Wbrew powszechnemu przekonaniu, historia sklejki to nie tylko płaskie panele – między 1850 a 1890 rokiem dominowała formowana sklejka, a projektowanie mebli napędzało jej innowacyjne zastosowania.

To krzesło z około 1860 roku posiada zaskakująco nowoczesne, formowane oparcie ze sklejki, stworzone przy użyciu techniki formowania mebli opatentowanej w 1858 roku przez Johna Henry'ego Beltera w Nowym Jorku. Jego innowacja dramatycznie zwiększyła szybkość produkcji przy jednoczesnym obniżeniu kosztów – jedna forma mogła wyprodukować osiem oparć krzeseł jednocześnie.

Gdy miasta zmagały się z zatłoczonymi ulicami, Nowy Jork zaprezentował prototypowy, 107-stopowy kolejowy system naziemny zbudowany w całości z rur ze formowanej sklejki na targach American Institute Fair w 1867 roku. Napędzany gigantycznymi wentylatorami, ten niezwykły pociąg przewiózł 75 000 pasażerów. Projektant Alfred E. Beach wyobrażał sobie te sklejki jako arterie przecinające Manhattan – ich wytrzymałość i lekkość oferowały przystępną alternatywę dla metra z żeliwa.

Masowa produkcja sklejki rozpoczęła się w latach 80. XIX wieku od skrzynek na herbatę i opakowań rosyjskiej firmy A.M. Luther. Zyskały one sławę podczas antarktycznej wyprawy Ernesta Shackletona w latach 1907-1909, gdzie ponad 2500 skrzynek ze sklejki wytrzymało ekstremalne warunki. Załogi przerobiły je na meble, a nawet okładki książek – w tym na „Aurora Australis”, pierwszą książkę napisaną, zilustrowaną, wydrukowaną i oprawioną na Antarktydzie.

Wyprawa Shackletona przekształciła skrzynie ze sklejki w narzędzia kreatywne – ich solidne panele stały się okładkami niezwykłej antarktycznej publikacji załogi, demonstrując ludzką zdolność adaptacji w ekstremalnych warunkach.

Amerykańska firma Haskell zrewolucjonizowała łodzie dzięki swoim formowanym kajakom ze sklejki, ważącym poniżej 60 funtów, a jednocześnie mogącym udźwignąć 3420 funtów. Ich wodoodporna technologia klejenia znalazła później zastosowanie w produkcji samolotów i pojazdów, dowodząc strukturalnej wszechstronności sklejki.

Lata 20. XX wieku przyniosły modernistycznym architektom przyjęcie giętkiej natury sklejki jako symbolu ery maszyn. Jej plastyczność, wytrzymałość i lekkość oferowały bezprecedensową swobodę twórczą.

Fiński architekt Alvar Aalto stworzył unoszące się siedzisko ze sklejki dla sanatoriów gruźliczych, które stało się ikoną skandynawskiego wzornictwa. Jego masowa produkcja, rozpoczęta w 1933 roku, wpłynęła na pokolenia twórców mebli.

Podczas Wielkiego Kryzysu amerykańskie Forest Products Laboratory zapoczątkowało produkcję prefabrykowanych domów „całkowicie drewnianych” z wykorzystaniem standardowych paneli ze sklejki, które można było zmontować w 21 godzin – rozwiązanie problemu niedoboru mieszkań, które zachwyciło 12 000 odwiedzających wystawę.

Niemiecki producent DKW rzucił wyzwanie dominacji metalu, stosując karoserie samochodowe z formowanej sklejki, podkreślając takie zalety, jak łatwiejsze naprawy i cichsza jazda – demonstrując nawet wytrzymałość, pozwalając pracownikom stać na panelach dachowych.

Niedobory metalu podczas II wojny światowej popchnęły sklejki do lotnictwa. Brytyjski de Havilland Mosquito (1941) stał się najszybszym bombowcem wysokościowym wojny dzięki swojej formowanej ramie skorupowej ze sklejki – konstrukcji, której początkowo opierali się urzędnicy, preferując samoloty metalowe.

Eksperymenty Charlesa i Ray Eamesów ze sklejką podczas wojny zaowocowały produkcją szyn medycznych i ostatecznie ich kultowego krzesła DCM (lata 40.), podczas gdy brytyjska, łatwa w samodzielnym montażu łódź Mirror (lata 60.) wprowadziła budowę łodzi ze sklejki dla amatorów dzięki innowacyjnym technikom „zszyj i sklej”.

Dziś platformy takie jak Opendesk są przykładem cyfrowej ewolucji sklejki – dystrybuując projekty cięte CNC na całym świecie, przy jednoczesnym zachowaniu standaryzacji materiału. Od starożytnych fornirów po komponenty cięte komputerowo, podróż sklejki trwa jako świadectwo ludzkiej pomysłowości i zdolności adaptacji.