De evolutie van multiplex van het oude Egypte tot modern design

Al in 2600 v.Chr. beheersten de oude Egyptenaren de kunst van het vervaardigen van objecten uit dunne houtfineer. Toch begon multiplex pas halverwege de 19e eeuw aan zijn industriële reis. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, gaat de geschiedenis van multiplex niet alleen over platte panelen – tussen 1850 en 1890 domineerde gevormd multiplex het toneel, met meubelontwerp als drijvende kracht achter de innovatieve toepassingen.

Deze stoel uit circa 1860 heeft een verrassend moderne rugleuning van gevormd multiplex, gemaakt met een meubelvormtechniek die in 1858 werd gepatenteerd door John Henry Belter in New York. Zijn innovatie verhoogde de productiesnelheid dramatisch en verlaagde de kosten – één mal kon acht stoelruggen tegelijk produceren.

Terwijl steden worstelden met drukke straten, presenteerde New York een prototype van een 107 voet lange verhoogde spoorlijn, volledig geconstrueerd uit buizen van gevormd multiplex op de American Institute Fair van 1867. Aangedreven door gigantische ventilatoren, vervoerde deze opmerkelijke trein 75.000 passagiers. Ontwerper Alfred E. Beach zag deze multiplex-aders dwars door Manhattan lopen – hun sterkte en lichtheid boden een betaalbaar alternatief voor gietijzeren metrostelsels.

Massaproductie van multiplex begon in de jaren 1880 met de theekisten en verpakkingskisten van het Russische bedrijf A.M. Luther. Deze werden beroemd tijdens de Antarctische expeditie van Ernest Shackleton in 1907-09, waar meer dan 2.500 multiplexkisten extreme omstandigheden doorstonden. Bemanningen hergebruikten ze tot meubels en zelfs boekomslagen – waaronder voor "Aurora Australis", het eerste boek dat in Antarctica werd geschreven, geïllustreerd, gedrukt en gebonden.

De expeditie van Shackleton transformeerde multiplexkisten in creatieve hulpmiddelen – hun stevige panelen werden de omslagen voor de opmerkelijke Antarctische publicatie van de bemanning, wat de menselijke aanpassingsvermogen in extreme omstandigheden demonstreerde.

Het Amerikaanse bedrijf Haskell revolutioneerde vaartuigen met hun kano's van gevormd multiplex die minder dan 60 pond wogen, maar toch 3.420 pond konden dragen. Hun waterdichte lijmtechnologie werd later gebruikt in de vliegtuig- en voertuigproductie, wat de structurele veelzijdigheid van multiplex bewees.

De jaren 1920 zagen modernistische architecten de buigzame aard van multiplex omarmen als een symbool van het machinetijdperk. De plasticiteit, sterkte en lichtheid boden ongekende creatieve vrijheid.

De zwevende multiplexzitting van de Finse architect Alvar Aalto voor tuberculose sanatoria werd een icoon van Scandinavisch design. De massaproductie ervan vanaf 1933 beïnvloedde generaties meubelmakers.

Tijdens de Depressie pionierde het Forest Products Laboratory in Amerika met geprefabriceerde "all-wood" huizen met gestandaardiseerde multiplexpanelen die in 21 uur konden worden gemonteerd – een oplossing voor woningtekorten die 12.000 tentoonstellingsbezoekers verbaasde.

De Duitse fabrikant DKW daagde de dominantie van metaal uit door autocarrosserieën van gevormd multiplex te gebruiken, waarbij voordelen zoals eenvoudigere reparaties en stillere ritten werden benadrukt – zelfs de sterkte werd aangetoond door werknemers op dakpanelen te laten staan.

Metaaltekorten tijdens de Tweede Wereldoorlog stuwden multiplex naar de luchtvaart. De Britse de Havilland Mosquito (1941) werd de snelste bommenwerper op grote hoogte van de oorlog dankzij zijn monocoque frame van gevormd multiplex – een ontwerp dat aanvankelijk werd afgewezen door ambtenaren die metaalvliegtuigen prefereerden.

De multiplexexperimenten van Charles en Ray Eames tijdens de oorlog resulteerden in medische spalken en uiteindelijk hun iconische DCM-stoel (jaren 1940), terwijl de doe-het-zelfvriendelijke Mirror-dinghy (jaren 1960) in Groot-Brittannië het bouwen van boten van multiplex toegankelijk maakte voor amateurambachtslieden door middel van innovatieve "stitch-and-glue" technieken.

Tegenwoordig zijn platforms zoals Opendesk een voorbeeld van de digitale evolutie van multiplex – ze distribueren CNC-gesneden ontwerpen wereldwijd met behoud van materiaalstandaardisatie. Van oude fineers tot computergesneden componenten, de reis van multiplex gaat door als een testament van menselijke vindingrijkheid en aanpassingsvermogen.